Kỹ thuật trồng

Sâu đục thân trên cây cà phê và biện pháp phòng trừ.

 Có 2 loại sâu đục thân trên cây cà phê và cách phòng trừ : 
 Sâu đục thân mình trắng.

- Ấu trùng là Sâu đục thân mình trắng (Xylotrechus quadripes).Tên thường gọi là "Xén Tóc" loài sâu này chỉ phá hoại cà phê, phát triển quanh năm.

- Đặc điểm hình thái:

- Trứng màu ngà, sâu non trắng ngà luôn nằm thẳng, không có chân, toàn thân gồm nhiều đốt, răng cứng khỏe. 

- Trưởng thành thuộc họ xén tóc (Cerambycidae),bộ cánh cứng (Coleoptera) dài 17-18mm, ngang 5-7mm. Râu đầu thẳng và có nhiều đốt. Cánh cứng màu xanh đen có các vạch vành hình chữ nhân trên nền đen; trên mảnh lưng ngực có hình chữ U nằm úp màu vàng.Lưng ngực màu vàng xám.Con cái lớn hơn con đực. Con trưởng thành sau khi vũ hoá nằm trong thân cây 2 - 5 ngày chờ nhiệt độ ấm áp chui ra hoạt động. Con cái sau khi giao phối đẻ trứng vào thời gian 3 - 4 giờ chiều, trứng được đẻ vào đoạn cành hoặc thân có vết nứt, và rải rác mỗi nơi từ 5 - 9 quả, trung bình 1 con cái đẻ từ 85 - 87 trứng. Sâu non nở ra được 1-2 ngày đục vào vỏ quả, sâu tuổi 1, tuổi 2, tuổi 3 đục sâu vào thân cây và cành, đến tuổi 5, tuổi 6 sâu đục 1 khoảng rộng trong phần gỗ của cây và hoá nhộng tại đó. - Nhộng trần màu vàng.
– Đặc điểm gây hại: Trưởng thành đẻ trứng vào vết nứt của vỏ thân rải rác hoặc thành từng cụm. Sau khi nở, sâu non đục vào gỗ, rồi đục ngoằn nghèo quanh vòng cây, tiện ngang các mạch gỗ,vào giữa thân và đục dọc theo thân cây. Sâu đục tới đâu, đùn phân và mạt cưa bịt kín đến đó. Khi sắp chuyển thành nhộng, sâu đục ra phía gần vỏ, cho tới khi vỏ sắp thủng thì dừng lại. Sâu lột nhộng ở gần vỏ.


– Triệu chứng gây hại:

+ Toàn bộ lá phía trên ngọn bị vàng héo, lá phía dưới còn xanh tốt, cây mọc nhiều chồi thân.
+ Trên thân có những đường lằn nổi lên theo vòng, vỏ bị nứt nẻ, có những lỗ đục đường kính 2-3 mm. Cây dễ bị gãy gục tại chỗ bị sâu đục.
+ Chẻ dọc thân cây thấy có đường rãnh sâu đục, phát hiện có sâu non màu trắng ngà, không có chân, toàn thân gồm nhiều đốt.
– Quy luật phát sinh phát triển: Sâu đục thân mình trắng phát triển quanh năm nhưng có 2 đợt chính vào tháng 4, 5 và 10, 11. Trưởng thành ưa đẻ trứng vào những cây ít cành, thưa lá. gặp cây có tán cành lá rậm rạp thì xén tóc khó tiếp cận với thân, nên ít có khả năng gây hại. Chúng hoạt động mạnh khi nhiệt độ và độ ẩm cao, ánh sáng nhiều.
– Vòng đời của sâu đục thân:Tùy thuộc vào thời tiết,Vòng đời từ trứng - sâu non - trưởng thành - đẻ trứng là 200 - 211 ngày trong vụ đông và 126 - 176 ngày đối với vụ hè.Trứng: 15-32 ngày -> Sâu non: 60-120 ngày -> Nhộng: 30-35 ngày -> Trưởng thành: 25-30 ngày. 
Trường thành thường vũ hóa tháng 3,4 và 8,9 trong năm.
Phòng và chữa bệnh: Để phòng ta cần chăm sóc tốt bón để phân để cây phát triển nhiều cành lá, bao phủ, che chắn cho thân cây.

2).Sâu đục thân mình hồng (Zeuzera coffeara) và Sâu đục thân mình đỏ (Zeuze coffea Nietner):
– Đặc điểm hình thái:
Trưởng thành là loài bướm trắng với nhiều chấm nhỏ màu xanh biếc hoặc màu xanh đen, thân dài 20-30mm, màu đỏ và được phủ bằng lớp lông trắng. Sâu non đẫy sức dài 30-50mm màu hồng. Nhộng dài 15-34mm.
– Tập quán sinh sống, quy luật phát sinh và gây hại:
+ Sâu đục thân mình hồng:Bướm cái đẻ trứng vào vỏ cây, sâu non đục vào giữa thân cây và đùn mạt gỗ ra ngoài. Cây bị hại dễ bị gãy ngang.
Sâu thường phá hại thân, hoặc cành cấp 1, cấp 2. Sâu có thể phá hại từ cây này sang cây khác,hoặc cành này sang cành khác, gây ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của cây thậm chí gây chết cây. Suốt vòng đời của sâu đục vào thân và sống bên trong đó, đến khi trưởng thành bay ra ngoài tìm những nơi cành lá xanh tốt xum xuê để đẻ trứng, trứng được đẻ thành từng ổ ở vỏ cây.
+Sâu đục thân mình đỏ: 

- Bướm (Ngài) cái đẻ trứng thành ổ ở chồi non hay nụ của cành Cà phê, mỗi con có thể đẻ 400 - 2000 quả trứng. Sau khi đẻ 14 - 16 ngày trứng nở thành sâu non. Sâu non rất nhỏ nhưng hoạt động nhanh nhẹn, đục vào cành tăm hay đốt non, ở tuổi 3 đục vào gốc cành, thường phá hại ở cành cấp 1, cấp 2. Sâu non có 6 tuổi, mỗi tuổi 1 lần lột xác, mỗi lần lột xác là một lần di chuyển chỗ ở, do đó sâu có thể phá hại rất nhiều cành Cà phê, sâu đục cành đùn phân ra ngoài nên rất dễ phát hiện. Sâu non khi đẫy sức thì hoá nhộng trong cây, thời gian hoá nhộng 30 - 50 ngày. Những cành bị sâu đục lá héo rũ, khô đi, quả bị hại héo chín ép nên lép.
+Sâu phát triển thích hợp ở nhiệt độ 20-28oC, dưới 18oC sâu phát triển chậm, sâu thường gây hại ở cây có tán không cân đối, những vườn không có cây che bóng.
+ Thời điểm gây hại:
Sâu gây hại quanh năm, Nhưng sâu thường tập trung gây hại nặng vào tháng 1-2 và tháng 4-5,đầu mùa mưa.


3). Biện pháp phòng trừ đối các loại sâu đục thân:
Vì sâu sinh trưởng và phát triển trong thân cây nên phòng trừ rất khó khăn.Chủ yếu ta đề phòng là chính chứ để bị sâu gây hại thì cây cũng bị ảnh hưởng nặng rồi.
– Trồng cây che bóng làm giảm cường độ ánh sáng. Tỉa cành,tạo hình,tạo cho cây có một hình thù cân đối, thân cây được che phủ từ trên xuống dưới.
– Đối với cây bị hại nặng cần cưa cắt đoạn thân có sâu đem đốt tiêu hủy để tiêu diệt ấu trùng.
–Sử dụng một trong số các loại thuốc BVTV sau đây để phòng trừ: 
+ Các nhóm thuốc có hoạt chất Diazinon (Diazol 10GR, Diazan 50ND,Diaphos 50 EC,...)
+ Các nhóm thuốc có hoạt chất Chlorpyrifos Ethyl + Cypermethrin (Tungcydan 55EC,Dragon 585 EC,...).
+ Nên dùng các loại thuốc có tính lưu dẫn hoặc xông hơi như: Mappy 48EC, Basudin 50ND, Marshal 200SC, Pegasus 500SC,....
- Nitox 30EC ( Dimethoate 27% + Cypermethrin 3%) sử dụng ở nồng độ 0,25% - 0,3% (25 – 30ml thuốc + 10ml nước)
- Nibas ( Fenobucarb 50%) sử dụng ở nồng độ 0,30% - 0,35%(30 - 35ml thuốc + 10 lít nước)
- Bini 58 ( Dimethoate 40%) sử dụng ở nồng độ 0,25% - 0,35%(25 - 35ml thuốc + 10 lít nước)
- Bonus 40EC (Chlorpyrifos Ethyl 40%): sử dụng ở nồng độ 0,2 – 0,25%.
– Biện pháp sinh học:Đối với các loài bọ cánh cứng,và bướm thường bị kích thích và thu hút bởi ánh sáng,rất thích ánh đèn vì thế có thể dùng bẩy đèn để bắt các con trưởng thành vào đầu mùa mưa.Thời điểm này chúng thường ghép đôi và sinh sản.
+ Chăm sóc thường xuyên, phát hiện kịp thời, cắt bỏ cành tăm bị hại hoặc tỉa bớt cành nhất là sau khi thu hoạch trái.Bón phân cân đối giúp cây phát triển khỏe mạnh.Phun thuốc hợp lý theo nguyên tắc "4 Đúng",tránh lạm dụng thuốc BVTV gây mất cân bằng sinh thái.
Cuối cùng xin chúc mọi người có thật nhiều sức khỏe,cùng chung tay phát triển nền nông nghiệp nước nhà ngày 1 cao hơn,hiện đại hơn.

                                                                                                                                                                                  TỊNH TÂM.